14 minutes reading time (2835 words)

+- 2500 Verschillende gedachten per Wedstrijd. Een Monsterblog..

130

Ongeveer 2500 verschillende gedachten/reacties schieten door het brein van een voetballer per voetbalwedstrijd (90 min). Wat zegt dit over zijn of haar beslissingsgedrag in het veld?

Elke week lees ik weer fantastische analyses van kenners over verschillende voetbalwedstrijden. Elk detail wordt uitgelicht en verklaard. Trainers en coaches zijn wekelijks bezig om deze details te verbeteren. Echter dit geeft nog geen garantie voor succes en is misschien ook wel de charme van de sport (Onvoorspelbaarheid). Na mijn ACT cursus, ben ik meer boeken gaan lezen over gedachtes en hoe deze ons beïnvloeden. Om even Van Gaal te citeren: 'Een pass van A naar B is niet alleen die pass, een technische uitvoering, maar daar zit een heel mens achter. Dat mens wordt beïnvloed door de geest.' De geest zal vandaag verder belicht worden in de vorm van gedachtes en vervolgens de keuze. En wat gebeurt er nu in momenten van Chaos? Iets wat voetbal nu eenmaal is..

Interpretatie van wat je ziet..

Alle gedachtes die door ons brein vliegen is een gevolg van wat onze zintuigen tot zich nemen. De zintuigen pikken geur, geluid, voelen, smaak en, uiteraard, beeld op. Van deze informatie die we tot ons nemen wordt er maar een klein gedeelte verwerkt. Onderzoek heeft aangetoond dat minder dan 10 procent van wat onze ogen waarnemen, onze hersen bewust verwerken. We staan er nauwelijks bij stil hoeveel informatie we missen of hoe onze hersenen informatie nu eigenlijk manipuleren. Bekijk het onderstaande Grid maar eens en wat merk je? (Hermann-grid).

En valt je wat op? Als het goed is probeer je je op een van stipjes te concentreren, vervolgens worden op andere plaats de witte stipjes zwart! Dit komt omdat de receptoren in je netvlies die de witte kleur zouden moeten waarnemen, even geblokkeerd zijn vanwege de hoge mate van contrast in het grid. Ons lichaam kent dit mechanisme omdat we anders niet kunnen inschatten waar objecten beginnen en eindigen als we landschap in ons opnemen. Zoals je hebt gemerkt manipuleren de hersenen je gedachten.

Gedachten

Waarschijnlijk zul je in het bovenstaande experiment verschillende gedachtes hebben gehad, over hoe het toch mogelijk is dat de stipjes steeds veranderen? We staan er eigenlijk nooit bij stil maar onderzoek toont aan dat we dagelijks ongeveer 40 000 verschillende gedachten hebben. Dit zijn erg uiteenlopende gedachtes, die kunnen variëren van 'ik heb honger' tot in sport specifieke situaties: 'het overspelen van de bal'. Deze gedachtes sturen ons gedrag. Voor het grootste gedeelte worden wij mensen gestuurd door onbewust gedrag. Dus de gedachtes die we hebben zijn veelal onbewust. Onbewuste keuzes worden door systeem 1 gemaakt, aldus professor Kahneman.Systeem 1 is het 'denken' dat weinig moeite kost. Dit gebruik je dan ook in alledaagse situaties bijvoorbeeld om iemands stemming in te schatten. Het kost geen inspanning en gaat vaak op de automatische piloot. Dit systeem is ook niet in staat om te analyseren want dit vergt diepere, rationele en overwogen 'denken' waar je moeite voor moet doen. Dit alles gebeurt namelijk in ons tweede systeem. Systeem 2 wordt juist gebruikt om bijvoorbeeld ingewikkelde rekensommen op te lossen, complexe rationele verbanden leggen, gecontroleerde, doelgerichte of bewust gerichte aandacht. Vaak wordt er gesproken over ons executieve systeem die zich voor in de hersenen begeven. In de wedstrijd worden beslissingen onbewust genomen. Neem bijvoorbeeld het onderstaande doelpunt van Dolberg 

Hij zegt over het doelpunt het volgende tegen Ajax TV:'Het was een goede bal van Donny (Van de Beek, red.) en eigenlijk viel ik al een beetje, maar in een touch werkte ik de bal nog richting doel. Eigenlijk dacht ik niet eens na bij wat ik deed, maar hij vloog erin. Ik moest gewoon een manier bedenken om de bal af te kunnen maken en dat lukte gelukkig.' Door de vele trainingsuren zijn bewegingen en de lichaamscoördinatie van Dolberg compleet verwerkt in systeem 1. Hij kan de keuze maken op de automatische piloot, zonder over elke beweging na te denken. Dit zal anders ook veel te lang duren..

Reactiesnelheid per gedachten

Maar hoe kan Dolberg nu zo snel kan beslissen? Onderzoek toont aan dat in systeem 1, zoals Daniel Kahneman ons onderbewustzijn omschrijft, meer dan elf miljoen bits per seconden worden verwerkt, terwijl ons ons bewustzijn maar 45 bits per seconden verwerkt (systeem 2). Vervolgens is de reactiesnelheid cruciaal, dus hoe snel kunnen de gedachten omgezet worden in bewegingen? De verwerkingssnelheid en reactiesnelheid van beelden is uitstekend te meten, dat gebeurt dan vaak in laboratoria. Als proefpersonen bijvoorbeeld foto's moeten indelen op 'nieuw' of 'al eerder gezien', kunnen ze binnen 300 milliseconden de juiste knop indrukken. Hiervoor wordt systeem 2 geactiveerd. In reactie op een onverwachte prikkel kan een mens al een oogbeweging maken na 100 ms, drie keer sneller dan normaal, het onbewuste (Systeem 1) wordt op deze manier geactiveerd. In een artikel van het NRC komt Chris van der Togt, onderzoeker van het Nederlands instituut voor Neurowetenschappen in Amsterdam aan het woord. Hij geeft een belangrijke nuance op het bovenstaande verhaal, zo: "Onze gedachtewereld bestaat natuurlijk niet alleen uit het reageren op externe prikkels. Er zijn geheugenprocessen die onze intenties, doelen en mindset bepalen over periodes van minuten, van dagen, ja zelfs van jaren."

Snelle handelingen zijn meestal onbewuste uitvoeringen van vooraf geautomatiseerde patronen. "Neem bijvoorbeeld vechtsporters. Als ze overtuigd van zichzelf zijn, kunnen ze heel snel reageren op hun tegenstander. Maar bij twijfel verliezen ze gemakkelijk, omdat ze erbij gaan nadenken. Bewuste keuzes kunnen verrassend traag gaan. Laat eens een kind kiezen tussen bananen- of chocoladeijs, hoe lang duurt dàt wel niet?"

Persoonlijke kenmerken 

Ieder persoon is uniek en heeft weer andere kernmerken, zo zijn de gedachtes van ieder mens ook weer uniek en verschilt enorm. Er zijn verschillende onderzoeken gedaan naar persoonlijkheidskenmerken en hoe iemand reageert. Door de jaren heen zijn er verschillende theorieën en visies ontwikkeld hoe een mens in elkaar zit. Voor deze analyse wil ik me focussen op die van Jan Huijbers, Peter Murphy en Bennie Bouwes (ACTION TYPE).Deze onderzoekers stellen dat ieder mens over vier zeer onderscheidende hersengebieden beschikken die elk op hun eigen uniek zijn. Ieder mens heeft een dominante stijl. Neurofysiologische onderzoek heeft aangetoond dat denken in de voorkeursstijl nauwelijks energie kost, terwijl het energieverbruik in de andere voorkeursstijlen enorm toeneemt. Er is een onderzoek gedaan bij ruim 8 miljoen Amerikaanse werknemers waarbij er gekeken is naar voorkeursdomeinen en het werk dat ze dagelijks doen. Het blijkt dat tachtig procent van hen voor zijn of haar werk gebruikmaakt van een van de niet-dominante stijlen. Dit ineffectieve gebruik van de hersenen leidt tot matige prestaties, chronische vermoeidheid, verminderde weerstand of een burn-out. .

Gedachtes die geproduceerd worden door ons brein verschillen per persoon. De ACTION type definieert verschillende kernmerken gebaseerd op onze voorkeursdomeinen. Ieder mens zal dus op een unieke manier reageren op de verschillende informatie.

De rol van Negatieve gedachten (70%)

Negatieve gedachten ten opzichte van een actie, van een pass, van een teleurstelling is een veelvoorkomend probleem bij sommige spelers. Echter negatieve gedachten zijn niet raar voor een mens. Onderzoek heeft aangetoond dat 70% van onze gedachten vaak negatief geladen zijn. Dit komt doordat angst de grootste motivator is voor gedrag. Dit was vroeger een heel noodzakelijk en handig mechanisme. Omdat er overal beren of andere gevaarlijke dieren liepen en we dus vaak niet veilig waren, was het 'slim' om vaak bang te zijn. Anno 2019 zijn we meestal bang voor de figuurlijke beren op de weg, want fysieke gevaren zijn er bijna niet meer. Ons brein is echter vooral druk met het voorkomen van allerlei schijnongelukken, met name emotionele pijn als angst om afgewezen te worden, eenzaamheid of depressiviteit. In Sport komt deze angst ook veelvuldig terug. Neem bijvoorbeeld 'Endowned progress´. Dit houdt in dat mensen meer waarde hechten aan iets wat zij bezitten en dan iets wat ze niet bezitten. Even een heel simpel voorbeeld in de sport, hoe vaak zie je dat een ploeg met 2-0 voorstaan. Er lijkt geen wolkje aan de lucht, er wordt goed gespeeld en de kans is groot dat de score vergroot wordt. Maar in plaats van dat de score vergroot wordt, gaat het soms compleet mis. Coaches hoor je dan naderhand ook wel eens praten over: 'er sloop een bepaalde gelatenheid in de ploeg'. Misschien is dit te verklaren met deze theorie: spelers denken: "wij al hebben al 2 doelpunten en daar hechten wij meer waarde aan dan iets wat we niet bezitten (3-0, 4-0)". Automatische reactie is dus dat we op 'safe' willen gaan spelen en zo slordiger worden en alsnog met 3-2 verlies van het veld afgaan.

Rol van Mindset

Een cruciale begrip in sportief succes is misschien wel het woord Mindset. Dit staat voor de manier waarop men denkt over zichzelf en over intelligentie en kwaliteiten. Er wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen de Fixedminset (Persoonlijke eigenschappen staan vast) en Growmindset (Je kunt blijven groeien door hard werken), een theorie ontwikkeld door Carol Dweck. Een mooie metafoor die het Amerikaanse bedrijf Train Ugly gebruikt is van de tijger die opgesloten is in een kooi en een tijger die in de wildernis leeft. De tijger die in de kooi opgesloten is krijgt alles aangereikt en hoeft nergens moeite voor te doen. Terwijl de tijger die in de jungle leeft moet vechten om te overleven. Maar wat zal er gebeuren als de twee tijgers van positie wisselen? Je kunt het wel raden natuurlijk, de opgesloten tijger overleeft het niet in de wildernis omdat hij simpelweg niets heeft ontwikkeld, terwijl ze fysiek dezelfde eigenschappen hebben. Echter de opgesloten tijger kan er niks aan doen dat hij opgesloten wordt. Travor gebruikt deze metafoor voor het dagelijks leven. De meeste mensen laten zich maar al te graag opsluiten in een kooi (Comfort Zone).Terwijl er ook een groep mensen en sporters bestaan die fouten durven te maken en daarvan leren. Het is dus de kunst om een Growth mindset te creëren, echter onze onbewuste gedachten die vaak negatief zijn kunnen in de weg

Zoals gezegd hebben we vele gedachten per dag, per uur, per minuut en per seconde. Mindset is misschien een basaal begrip maar elke gedachte zal gebaseerd moeten zijn op een Growth mindset. Concreet betekent dit dat je elke seconden van de wedstrijd hard moeten blijven werken. Of tijdens trainen elke gedachten moet gebruiken om beter te willen worden. In de praktijk is men snel afgeleid en kunnen we het niet opbrengen om altijd het maximale te geven. Een mooi voorbeeld is misschien wel Feyenoord, thuis tegen Ajax wisten ze elke gedachten te voeden met de juiste Mindset echter de uitwedstrijden zijn een groot drama. Feyenoord-trainer Giovanni van Bronckhorst zegt het volgende hierover, voor de camera van Fox Sports: "Ik vond de mindset, in de zin van: doen wat de wedstrijd vraagt, in de eerste helft niet optimaal. We hadden het tempo niet, waardoor de tegenstander makkelijk overeind bleef". Elke seconde moet er de juiste mindset zijn, niet eens per minuut of per uur maar continue voor 90 minuten lang.

Een ultiem voorbeeld van een Groth mindset is het onderstaande filmpje: 

De vader in dit filmpje is cruciaal, hij moedigt zijn zoon aan om de bal naar boven te brengen. Hij moet zelf een oplossing zoeken voor het probleem. In zijn leven zal hij meer 'problemen' voorgeschoteld krijgen, dan zal zijn vader ook niet altijd beschikbaar zijn om hem te helpen.

Gevaar Anno 2019

Afleiding is misschien wel het grootste gevaar voor een talent / profvoetballer anno 2019.Coaches hameren elke bespreking weer op concentratie en motivatie, echter de huidige tijd werkt niet mee om geconcentreerd te zijn. Tegenwoordig worden we overspoeld met prikkels, dit is in de laatste tien jaar verdubbeld. Denk hierbij aan mobiele telefoons (Social media, whats app, ez) maar ook tv kijken of gamen. Deze ontwikkelingen hebben ervoor gezorgd dat het stimulus gestuurde aandachtsysteem steeds vaker wordt aangesproken en kinderen steeds minder leren om hun aandacht zelf bewust te richten. Het gevolg is dat werkgeheugen 'lui' wordt en dat je sneller afgeleid bent en dat je concentratie en focus verliest (Klingberg, 2009). De wetenschap heeft aangetoond dat het ongeveer 20 minuten duurt voordat het brein in de volledige focus zit. Dagelijks worden we steeds afgeleid door de Smartphones of andere prikkels. Zodra we hier aan toegeven heb je weer 20 minuten nodig om terug in je volledige concentratie te komen. Trainers hebben soms de neiging om het spel veel stil te leggen, echter het is een aanrader om oefeningen minimaal 20 minuten te laten duren. Op deze manier kunnen spelers volledig in de concentratie komen, iets wat er ook gevraagd wordt in de wedstrijd.

Chaostheorie

Voetbal is een chaossport, dit is perfect omschreven door Pieter Zwart van VI Pro. Hij geeft met een analyse de complexiteit van de omschakeling weer. In zijn verhaal geeft hij het voorbeeld dat er vaak met een traditionele bril naar het voetbal gekeken wordt. Waarin Aanvallen en Verdedigen de hoofdrol opeisen. Echter de realiteit is dat een voetbalwedstrijd vaak een aaneenschakeling van omschakelmomenten is met fases van aanvallen en verdedigen tussendoor. Pieter de Zwart onderbouwd dit met verschillende cijfers. Zo had een team in de Champions League-seizoen 2015/16 had een team gemiddeld 11,5 seconden balbezit nodig om een doelpunt te maken. Aan treffers gingen gemiddeld 3.74 passes vooraf. In een voetbalwedstijd zijn dus een reeks omschakelmomenten het perfecte voorbeeld van een complex systeem waarin krachten op onvoorspelbare en willekeurige manier op elkaar reageren.

Dit betekent dus dat spelers ontzettend snel van gedachten moeten veranderen. Elke keer dat er een omschakelmoment is, zullen 22 spelers van gedachten moeten veranderen omdat simpelweg het spelbeeld veranderd. Dit betekent dat per seconde weer nieuwe berekeningen gemaakt moeten worden door het individuele brein. Er is simpelweg geen tijd om lang na te denken, aangezien de tegenstander ook reageert. Elke omschakelmoment is weer een nieuwe, het brein moet in een razend tempo zijn geheugenprocessen, intenties, doelen en mindset bepalen. Cognitieve flexibiliteit is hierin het sleutelwoord om snel om te kunnen gaan met omschakelmomenten en de wisselende gedachtes. Dit werd ook onderstreept in het onderzoek van Bjorn Krenn en z'n collega. Cognitieve flexibiliteit blijkt een significant verschil te zijn tussen dynamische sporten (Voetbal, hockey, enz) en statische sporten (Hardlopen, zwemmen, wielrennen, ez). 

Cognitieve flexibiliteit

Vanuit de ACTION TYPE gedachte heeft iedereen zijn voorkeursdomeinen. Ieder domein heeft z'n eigen kenmerken, omgaan met verandering (Cognitieve Flexibiliteit) is hierin ook een belangrijk onderdeel. Sommige mensen hebben meer moeite met (snelle) veranderingen als andere personen. Bij sommige domeinen staat verandering ook als Stressfactor omschreven. Dit kan invloed hebben op de keuzes die sommige spelers maken in het veld, die uiteindelijk cruciaal zijn voor winst of gelijkspel. Een belangrijk onderdeel is het kunnen accepteren van negatieve gedachten, dit komt veelvuldig voor in Acceptatie en Commitment Therapie (ACT). ACT probeert mensen uit hun hoofd te halen, door gedachten minder serieus te nemen. Denk bijvoorbeeld eens aan de laatste keer dat je een heel zuur snoepje hebt gegeten, en hoe dat snoepje in je mond, over je tong en langs je kiezen gleed. Voel je het zuur al in je kaken? Net echt, toch? Dit is precies wat er gebeurd is met sommige woorden in jouw hoofd. Woorden als 'paniek' en spreuken als 'Dat kan ik toch niet' voelen daardoor heel echt. Binnen ACT ligt de focus op het vergroten van de cognitieve flexibiliteit. Hierdoor zijn sporters in staat om hun aandacht te richten op dingen die ze werkelijk belangrijk vinden in het leven. Het vechten tegen omstandigheden gaat namelijk ten koste van een vitaal en waardevol leven.

Zelf heb ik een driedaagse ACT-cursus gevolgd aan de High Performance Academy van Sportpsycholoog Kelly Dekker. Een geweldige aanrader voor elke sportcoach / sportliefhebber die ook geïnteresseerd is in Sportpsychologie en Cognitieve flexibiliteit. Zo is ze kortgeleden geïnterviewd door 'De Voetbaltrainer': "Veel trainers overschatten hoe ge­makkelijk gedachten te veranderen zijn en hoeveel invloed die gedachten hebben op prestaties. Ze zijn vaak op zoek naar controle, en denken: als een speler maar genoeg zelfvertrouwen heeft, dan presteert hij goed. Maar er is nog nooit een medaille uitgedeeld voor degene met het hoogste zelfvertrouwen. Uiteindelijk draait het om wat je doet op het veld. Prestaties zijn geen gevolg van gedachten, maar van handelingen." 

Conclusie

Wat ik met deze blog heb willen schetsen is de rol van gedachtes die door het brein schieten van een voetballer. 'Een pass van A naar B is niet alleen die pass, een technische uitvoering, maar daar zit een heel mens achter. Dat mens wordt beïnvloed door de geest.' Deze uitspraak is een fantastische weergave van de rol van gedachtes en het brein. Trainers (waaronder ikzelf) zijn snel geneigd om naar het grote plaatje te kijken. Is natuurlijk ook niet gek met een spel van 90 minuten waarbij 22 spelers bijna elke seconde van gedachten wisselen. Daarnaast is het goed om te realiseren dat het grootste deel van de gedachtes die wij ervaren negatief zijn. Voetbal wordt ook wel omschreven als Chaos, en gedachtes zullen dan ook razendsnel wisselen. Cognitieve flexibiliteit is hierin wel het sleutelwoord, iets wat Bjorn Krenn en z'n collega ook aanduiden in wetenschappelijk onderzoek.

Later meer over hoe je Cognitieve flexibiliteit op het veld traint… 

Wil je meer weten? Mail naar Timo@sportbrein.com

De 10 leukste Brain Games: Voor wie interesse heef...
Relational Frame Theory (RFT)