7 minutes reading time (1388 words)

Nieuwe insteek bij Opleiden: Ga Gericht bezig met het Executieve Systeem!

94

Op de basisschool, middelbare school of op het voetbalveld worden kinderen overgoten met kennis. Als opleiders denken we hier de kinderen verder mee te helpen, misschien toch niet?

Huidige situatie

In de hedendaagse cultuur worden we overladen met informatie (Doe ik zelf ook aan mee). Via Social Media krijgen we ieder moment van de dag input. Deze kennis zorgt ervoor dat we ons elke dag verder ontwikkelen. Ouders, onderwijzer en Trainers proberen door kennisoverdracht het gedrag van kinderen te ontwikkelen. Maar is het overladen kennis wel de juiste insteek? Want met alleen kennis red je het niet om je gedrag te veranderen-ontwikkelen. Uiteindelijk moet je deze kennis ook kunnen toepassen in de praktijk. Voor opleiders is het belangrijk om te weten welke invloeden er toe doen.

Er is onderzoek gedaan naar wat nu precies een voetbaltalent is. Unnithan omschrijft verschillende 'voorspellers':  (Werken de plaatjes niet, klik hier)

Alle bovenstaande factoren hebben dus invloed op het talent en de uitkomst op welk niveau een talent komt te spelen. In dit artikel ga ik verder in op perceptuele-cognitieve vaardigheden en persoonlijkheid. Uit onderzoek blijkt dat de executieve functies hierin een belangrijke rol spelen. Executieve functies bevinden zich in de prefrontale schors en is noodzakelijk nodig om taken uit te voeren.

Executieve functies

Mensen hebben de natuurlijk kwaliteit om uitdagingen aan te gaan en doelen te realiseren. Dit dankzij de cognitieve functie die we de ´executieve functies´ noemen. Deze vaardigheden helpen ons dagelijks om te beslissen op welke activiteiten of taken we onze aandacht richten en welke we kiezen om uit te voeren. Door de executieve functies zijn we in staat om activiteiten te plannen, onze aandacht ergens op gericht te houden en de uitvoering van een taak vol te houden. Daarnaast stellen deze controle functies ons in staat onze emoties te reguleren en onze gedachten te monitoren, zodat we efficiënter en effectiever kunnen werken. Eenvoudig gezegd helpen deze vaardigheden ons gedrag te reguleren: de vaardigheden waar ons executieve systeem verantwoordelijk voor is.

Lange tijd werd gedacht dat hersenen rond het twaalfde jaar, zo goed als volgroeid zijn. Recente onderzoeken wijzen uit dat hersenen zich tot ver na het twintigste jaar doorontwikkelen. Bepaalde hersensystemen zijn klaar in de kindertijd zoals de systemen die nodig zijn voor simpele motorische vaardigheden. Pas in de midden en late adolescentie ontwikkelen de complexe hersensystemen zich. Zo zijn kinderen van tien tot veertien jaar minder goed in planning en keuzevaardigheid dan volwassenen. Tertiaire gebieden in de hersenen worden pas op latere leeftijd ontwikkeld. Dit is bijvoorbeeld nodig voor visueel, ruimtelijk waarnemen plus tegelijk het verwerken van een verbale opdracht en de complexe motorische handeling die daar het gevolg van is. Onderzoek omschrijft de volgende executieve functies: (Werken de plaatjes niet, klik hier)

Gedrag verklaren

Onderzoek toont aan dat zwakke executieve functies in verband gebracht worden met een aantal stoornissen, zoals angststoornis, depressie en gedragsstoornis. Daarnaast kunnen zwakke executieve functies ook de volgende problemen veroorzaken: (Werken de plaatjes niet, klik hier)

Zoals je ziet zijn veel dagelijkse problemen te verklaren door problemen in het executieve systeem. Ook bij sporttalenten komen dergelijke problemen voor. Neem bijvoorbeeld een sporter die altijd tegen de scheidsrechter tekeer gaat. Daarnaast kan hij moeilijk tegen zijn verlies en herstelt moeilijk van teleurstellingen. Dit kan allemaal duiden op problemen met emotieregulatie.

Executieve functies en Sport.

Een pionier in onderzoek naar executieve functies en sport is de Zweedse onderzoeker Vestberg. Zijn er betekenisvolle (=significante) verschillen tussen "prof" voetballers en "amateur" voetballers als het gaat om Executieve Functies? Dit is de centrale vraag die hij probeert te beantwoorden in zijn onderzoek. Vestberg splitst zijn onderzoek op in twee delen: in het eerste deel van het onderzoek bekijkt Vestberg of er significante verschillen zijn in Executieve Functies tussen prof- en amateurvoetballers, deze resultaten worden ook vergeleken met de 'normale' bevolkingsgroep.

Voetballers (mannen en vrouwen) die op een hoger niveau voetballen (HD) scoren significant hoger op de executieve testen in vergelijking met voetballers die lager voetballen (LD). Een andere interessante bevinding is dat beide groepen (HD en LD) hoger scoren dan de standaard groep.

De Nederlandse onderzoeker Lot Verburgh heeft wetenschappelijk onderzoek gedaan naar breinfuncties en voetbalprestaties bij jeugdvoetballers op het allerhoogste niveau. Hier heeft ze zich gericht op drie belangrijke onderdelen van het executieve systeem namelijk: Motor Inhibitie, Aandacht en het Visuele Werkgeheugen. Het tegenhouden-uitstellen van impulsen of keuzes wordt ook wel Inhibitie genoemd.

Aan het onderzoek van Verburgh hebben 48 hoog getalenteerde voetbalspelers meegewerkt (gemiddelde leeftijd: 11;9 jaar). De vergelijkingsgroep bestond uit 42 amateurvoetballers met gemiddelde leeftijd van 11;8 jaar. Om te onderzoeken wat het verschil is bij Motor Inhibitie is er gekozen voor de 'Stop Signaal taak'. Bij het visuele werkgeheugen is er gekozen voor de adaptieve versie van taken, ontwikkeld door Berman-Nutley. De laatste test die gebruikt is, is de 'Attention Netwerk Test', deze meet de alertheid en oriënterende aandacht van een speler. De resultaten uit het onderzoek zijn wisselend en een significant verschil is gevonden op 'motor inhibitie'.

Huidige oefenstof..

Onbewust zijn wij als trainers bezig met het ontwikkelen van de executieve functies van (jeugd) spelers. Anno 2018 komt er steeds meer aandacht voor het zelfregulerend vermogen van spelers. Een mooi voorbeeld zijn de spelprincipes die steeds meer hun intrede doen. Hierin wordt niet meer vastgehouden aanafspraken of lastige patronen. Van spelers wordt zelf verwacht te gaan nadenken over de situatie, en ook de onderlinge samenwerking. Op deze manier worden verschillende Executieve functies verder ontwikkeld.

Een andere methode die de veel raakvlakken heeft de menselijke controlefuncties is Deliberate Play. Ik sprak Bas van Baar trainer van NEC/FCOSS JO13, die deze methode veelvuldig toepast. Bas van Baar ziet dit als een perfecte methode om voornamelijk jeugdspelers te ontwikkelen: "de deliberate play gaat namelijk iets verder dan alleen het voetballen, er zitten namelijk persoonlijkheidskenmerken die ook ontwikkeld worden".

De KNVB is vanaf dit seizoen gestart met verschillende kleine partijspellen voor de jeugd. Deze spelvorm is een replica van het 'ouderwetse' straatvoetbal. Rinus Michels begint in zijn boek (Het voetballeerproces uit Teambuilding, als route naar succes) direct met de stelling dat straatvoetbal de basis is van voetbalsucces. Hij omschrijft het als volgt: "Bij straatvoetbal zie je nauwelijks dat jeugdspelers bezig zijn met geïsoleerde technische of tactische oefeningen. Een proces, waar geen volwassene aan te pas hoeft te komen. De team tactische beginselen leer je ook al spelenderwijs. Je medespeler, hoger in de straatshiërarchie, dwingt je daartoe". Ook hier worden jeugdvoetballers gedwongen om de vele executieve vaardigheden te ontwikkelen. Neem bijvoorbeeld emotie-regulatie, de speler raakt snel overstuur omdat 'oudere' spelersin zijn ogen 'gemeen' spel toepast. De speler moet dus hier meer leren omgaan en een nieuwe strategie verzinnen om te winnen in deze situatie.

Kansen

Er zijn verschillende kansen voor zowel de amateurtrainer als professionele opleiders. Het belangrijkste is dat het gedrag van kinderen verklaard kan worden aan de hand van de executieve functies. Neem bijvoorbeeld een speler die snel een grote mond heeft. Deze jongen of meisje kan dan problemen hebben met Reactie-Inhibitie. Het is dan de taak van de trainer om hierop een te reageren. Dit kan doormiddel veelvuldig laten herinneren aan de regels. Of zoek naar manieren om het kind te helpen zijn zelfbeheersing te behouden.

Daarnaast zijn er vele verschillende wetenschappelijke testen die het executieve systeem in kaart brengt. BVO's kunnen elke leeftijdsgroep eens per jaar testen. Op deze manier wordt het executieve systeem in kaart gebracht van de speler. Trainer coaches weten dan waar ze gericht aan kunnen werken. Dit is in mijn ogen een zeer grote kans! Onderzoeker Vestberg gaat nog een stukje verder in zijn advies: "Toekomstig succes kan worden voorspeld aan de hand van de Executieve Functie vaardigheden. Hiermee wordt ook een duidelijk advies gegeven voor (prof)clubs om spelers niet alleen te selecteren op psychologische & fysiologische eigenschappen maar ook op Executieve Functies."

Met dit artikel hoop ik belangrijke cognitieve processen te hebben verduidelijkt, zodat trainers kinderen beter kunnen helpen bij het verbeteren van de executieve functies met uiteindelijk doel meer zelfstandigheid (Binnen als buiten de lijnen).

Wil je meer weten hoe je executieve functies in kaart kan brengen? Neem gerust contact op. Timo@sportbrein.com of 0654913949.

Bronnen:

1. Ellis en het verbreinen: over hersenen, gedrag & educatieJ. Jolles - Neuropsych Publishers - 2011
2. Het kinderbrein: voed jonge kinderen op tot slimme en blije personen:: onmisbare inzichten voor een optimale opvoeding van baby tot kleuterJohn Medina-Judith Hermus - S.n.
3. Slim, maar .... help kinderen hun talenten benutten door hun executieve functies te versterkenPeg Dawson-Richard Guare-Wouter Scheen - Hogrefe - 2016

Sportbrein was onderdeel van de Masterclass van Pe...
Rinus Michels was zijn tijd al ver voor..