6 minutes reading time (1182 words)

Spelprincipes, dit gebeurt er in het Sportbrein (Framing)..

146

Spelprincipes beginnen steeds populairder te worden in het hedendaagse voetbal. Maar hoe worden deze principes eigenlijk verwerkt in het brein?

Het coachen / trainen van sporters is in mijn optiek het leukste wat er is. Vooral de taal die bij het coachen wordt gebruikt houdt me veel bezig. Gedurende de KNVB opleiding krijg je te maken met voetbalhandelingen (Aannemen, passen, schieten, keuzes etc) die ingericht zijn om voetballers concrete handvaten te geven. Echter in de afgelopen jaren zijn er verschillende termen bijgekomen zoals 'spelprincipes' of 'halfspaces'. Maar hoe worden deze woorden nu geïnterpreteerd door ons brein? een aantal weken geleden heb ik het gehad over de Relation Frame Theory. In deze blog meer over de woorden die we vaak gebruiken als coach oftewel framing!

Met framing wordt bedoelt dat je met een woord een bepaald beeld oproept in je brein. Dit beeld wordt geschetst in ons onbewuste brein. Neem bijvoorbeeld het woord klimaatverandering en de opwarming van de aarde. Beide woorden betekenen hetzelfde echter de kans is groot dat opwarming van de aarde meer 'pijn' doet dan klimaatverandering. In de politiek wordt framing veelvuldig gebruikt om verschillende statements te maken.

Bij framing zijn woorden en taal van cruciaal belang bij het oproepen van beelden dat zodoende invloed kan hebben op het gedrag van mensen.Daarnaast is taal het belangrijkste hulpmiddel om continu verbanden te leggen. Deze verbanden kunnen ook weer begeleidend zijn bij het ontstaan van gedrag. Neem bijvoorbeeld een hek bij een weiland waarbij een bordje staat met de tekst: 'pas op dit hek staat onder stroom! Niet aanraken!', dan is de kans groot dat je dit hek niet aanraakt. Een ander voorbeeld, je leest in de krant dat een vitamine je leven met 10 jaar kan verlengen. Als je in de gelegenheid bent dan koop je toch even deze vitamine. Deze expliciete instructies stuurt ons gedrag, we leren dus niet direct door de gevolgen maar taal zegt wel of niet wat we moeten doen. Je ziet hier dat taal de directe ervaring volledig kan overrulen. Vaak is dit heel handig en voorkomt o.a. een flinke stroomstoot..

Maar een frame, kan verschillende gedachten oproepen. Zoals je hierboven hebt kunnen lezen kunnen woorden al heel simpel het gedrag van mensen sturen. Diezelfde taal maakt ook dat we, los van wat we daadwerkelijk meemaken, urenlang kunnen piekeren over het verleden en de toekomst. Taal maakt dat we ons angstig of depressief kunnen voelen door negatieve gedachten. Dezelfde woorden die we gebruiken om onze kennis te vergroten, kunnen ons ook vertellen dat we slecht zijn, waardeloos of niet goed genoeg. Even een simpel voorbeeld in het voetbal, een speler heeft ruimte om een actie te maken (Context), een speler of coach helpt hem ook nog eens door dit te zeggen (Taal), maar in de vorige actie kreeg hij een rotschop van de verdediger (Consequentie), in plaats van een actie te maken speelt hij de bal toch af waardoor het moment voorbij is (Context).

Maar hoe verhouden zich frames ten opzichte van spelprincipes?

Even in het kort zijn spelprincipes aanduidingen van een trainer om aan te geven hoe hij/zij wil dat het team speelt. Waar veel mensen aan voorbij lijken te gaan is dat deze spelprincipes samenvattingen zijn van hetgeen dat een trainer wil bereiken binnen een bepaalde teamfunctie. In principe zijn dit verschillende frames die door een trainer geschetst worden. Dit is ook het grote voordeel van spelprincipes in vergelijking met traditionele coaching. Met spelprincipes maak je eenvoudige frames waarbij spelers een beeld kunnen oproepen. Echter de kunst is dat de juiste beelden en verbanden gekoppeld worden aan een spelprincipe of frame. Natuurlijk ben je als trainer hier wekelijks mee bezig en probeer je spelers op een impliciete of expliciete wijze duidelijk te maken hoe je als coach een spelprincipe voor je ziet.

Laat ik even weer teruggaan naar de aanvaller die bang is voor een doodschop van een verdediger. De ene wedstrijd durft hij het wel, de andere wedstrijd is hij bang om er voorbij te gaan. De kans is groot dat als hij het woord / frame: Actie of 1 tegen 1 hoort niks meer durft of niet doet waar hij of zij goed is in is. Want de koppeling met de harde tackle zit in het hoofd. Het kan ook zijn dat er verschil is in visie tussen verschillende trainers, waardoor spelers ander beeld krijgen bij woorden / principes / frames. Wetenschap leert ons dat je leergeschiedenis niet kunt uitwissen. De speler die niet meer durft na een schop, of een trainer die andere visie heeft, blijft nagalmen in het hoofd. Verschillende therapie vormen als ACT (Acceptatie en Commitment Therapie) kunnen er wél voor zorgen dat de taal die gekoppeld is aan de ervaring uit het verleden andere functies krijgt (defusie). Een leuke metafoor die hierop aansluit is een blik verf, die gevuld is met een kleur (Actie, 1 tegen 1), neem even zwart (Angst voor die Rotschop). Al we de zwarte verf gaan menen met lichtere verf zie je in het begin daar niet zoveel van. Maar hoe meer lichte verf erbij komt, hoe lichter de verf gaat kleuren. Helemaal wit zal hij nooit worden, maar helemaal zwart zal hij dan ook nooit meer zijn. De angst zal nooit helemaal weggaan om een rotschop te krijgen, echter door te focussen op het succes en het genieten van een succesvolle actie zal een speler minder angstig zijn en vaker durven de 1 tegen 1 aan te gaan.

Een leuk voorbeeld dat hierbij aansluit is het woordje 'niet', ons brein filtert dit woord eigenlijk. Simpel voorbeeld: "Ik vind jou niet lelijk". Dan blijft naar alle waarschijnlijkheid het woordje lelijk hangen, terwijl je dit niet bedoelt. Dit is hoe eenvoudig Framing werkt!

Wat is de vertaalslag naar de praktijk?

Taal is in voetbal van groot belang, echter anno 2019 wordt er veel gebruik gemaakt van impliciete leervormen. Iets waarbij spelers leren van de consequentie van gedrag zonder dat er taal aan te pas komt. Echter bij teaminstructies en strategie is taal onmisbaar aangezien voetbal toch draait om samenwerkingen. Framing leert ons dat een bepaald woord verschillende en tegenstrijdige beelden kan opleveren. Dit kan dus zijn door eerdere trainers of ervaringen dat dit beeld of gevoel oproept. Spelprincipe kan als een samenvatting van verschillende frames gezien worden dat duidelijk aangeeft hoe een team wil gaan spelen. Zodat het voor spelers makkelijker te onthouden is. Het bovenstaande verhaal wordt dagelijks al gebruikt en ik hoop een verklaring te geven hoe en waarom iets gebeurt. Voor een coach is het dus van belang dat spelers duidelijk snappen wat je met bepaalde coachopmerking bedoelt. Het lukraak opgooien van vakjargon of lastige woorden kan tot de verkeerde associaties leiden. Tip is dus: let goed op wat je zegt en welke woorden je gebruikt. Spelprincipes kunnen duidelijke frames zijn waarmee je met je team aan het werk kunt gaan. Daarnaast kunnen woorden ook een negatieve lading hebben, of ze snappen niet wat je bedoelt. Als afsluiting nog een leuk filmpje dat hierbij aansluit: 

Bron:

Jansen, Gijs, Tim Batink, and Liselotte Delwel. Time to ACT! : het basisboek voor professionals. Zaltbommel: Thema, uitgeverij van Schouten & Nelissen, 2014. Print.

Twee Sportbreinen? Of toch 1 Sportbrein?
Het effect van Smartphone gebruik op ons Sportbrei...